Saturnovi prstenovi jedno su od najprepoznatljivijih obilježja Sunčevog sistema, ali njihovo porijeklo decenijama predstavlja jednu od velikih zagonetki planetarne nauke.
Nova istraživanja ukazuju na mogućnost da su nastali nakon niza dramatičnih sudara među Saturnovim mjesecima.
Prema pisanju BBC-ja, nova hipoteza povezuje nastanak prstenova sa sudbinom jednog mogućeg, danas nestalog Saturnovog mjeseca koji su astronomi nazvali Krizalis. Prema tom scenariju, ključnu ulogu mogao je imati i susret s Titanom, najvećim Saturnovim mjesecom.
Priča počinje mjerenjima NASA-ine sonde Kasini, koja je tokom svoje misije proučavala Saturn i njegov sistem mjeseca. Podaci su pokazali da je masa Saturna nešto više koncentrisana prema njegovom centru nego što se očekivalo. Jedno od mogućih objašnjenja jeste da je planeta nekada imala još jedan veliki mjesec koji je u međuvremenu nestao.
Astronomi su ranije pretpostavili da se Krizalis mogao raspasti nakon bliskog susreta s Titanom, pri čemu bi njegov materijal postao dio Saturnovih prstenova. Međutim, novije kompjuterske simulacije unijele su dodatnu komplikaciju u ovu priču.
One pokazuju da najmanji među velikim Saturnovim mjesecima, Hiperion, vjerovatno ne bi preživio takav susret. Zbog toga je predložena drugačija mogućnost. Umjesto da je Hiperion samo preživio taj događaj, mogao je nastati upravo tokom njega. Prema toj hipotezi, prethodnik Hiperiona, koji je bio oko četiri puta veći od Krizalisa, sudario se s Titanom.
Takav događaj mogao bi objasniti nekoliko neobičnih karakteristika Saturnovog sistema. Među njima su izdužena orbita Titana, njegova relativno mala količina udarnih kratera, neobičan oblik i mala gustina Hiperiona, kao i neke karakteristike orbite Saturnovog udaljenog mjeseca Japeta.
Ali najzanimljiviji dio hipoteze odnosi se upravo na prstenove.
Prema predloženom scenariju, promjena Titanove orbite nakon sudara destabilizirala je unutrašnje Saturnove mjesece. Njihove orbite postale su nestabilne, što je moglo dovesti do niza međusobnih sudara. Materijal nastao u tim sudarima zatim je mogao formirati prstenove koje danas vidimo oko Saturna.
Ova hipoteza uklapa se i u ranija saznanja da Saturnovi prstenovi vjerovatno nisu stari koliko i sama planeta.
Saturn je nastao prije oko 4,5 milijardi godina, dok su podaci sonde Kasini ukazali na to da su glavni prstenovi mnogo mlađi. NASA je 2019. godine procijenila da su mogli nastati prije između 10 i 100 miliona godina. Do tog zaključka naučnici su došli, između ostalog, na osnovu mase prstenova. Budući da su oni uglavnom sastavljeni od vodenog leda, očekivalo bi se da bi tokom milijardi godina bili znatno više prekriveni materijalom iz svemira i tamniji nego što su danas.
(Vijesti.ba)