Humani papiloma virus (HPV) decenijama se u javnosti najčešće povezuje sa zdravljem žena i rakom grlića materice. Zahvaljujući skriningu i vakcinaciji, ova veza postala je jedno od ključnih javnozdravstvenih upozorenja.
Ipak, takav fokus doveo je do toga da se HPV i dalje doživljava kao „ženski problem“, dok se posljedice infekcije kod muškaraca često zanemaruju ili svode isključivo na njihovu ulogu prenosilaca virusa.
Sve veći broj naučnih dokaza, međutim, pokazuje da je takva slika nepotpuna i da HPV može imati direktan uticaj i na muško reproduktivno zdravlje. Riječ je o najčešćoj spolno prenosivoj virusnoj infekciji na svijetu – procjenjuje se da će se tokom života zaraziti više od 90 posto seksualno aktivnih muškaraca i oko 80 posto žena. Većina infekcija prolazi bez simptoma i spontano se povlači, često bez znanja zaražene osobe, a upravo ta „tišina“ doprinosi širenju virusa i potcjenjivanju njegovih dugoročnih posljedica.
Osim genitalnih bradavica i karcinoma povezanih s visokorizičnim tipovima HPV-a, poput raka penisa, anusa i usne šupljine, posljednjih godina sve više pažnje privlači moguća veza virusa s muškom neplodnošću. Neplodnost bez jasnog uzroka postaje sve veći problem – oko 15 posto parova ima poteškoće sa začećem, a uzrok se u približno polovini slučajeva nalazi na strani muškarca. Posebno zabrinjava podatak da se kod velikog broja muškaraca sa smanjenim kvalitetom sperme ne može utvrditi jasan razlog.
Istraživanja su pokazala da se HPV može pronaći u spermi i da se veže za površinu spermatozoida. Iako osnovni parametri spermiograma često ostaju uredni, virus može uticati na suptilne, ali biološki ključne procese važne za oplodnju.
U jednoj opsežnoj studiji objavljenoj 2024. godine u časopisu Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, argentinski istraživači analizirali su uzorke sperme više od 200 muškaraca. Kod onih zaraženih visokorizičnim tipovima HPV-a, posebno HPV-16, zabilježen je veći udio mrtvih spermatozoida i izraženiji oksidativni stres, koji može oštetiti DNK spermatozoida i smanjiti šanse za uspješnu oplodnju.
Zanimljivo je i da su u spermi zaraženih muškaraca zabilježeni niži nivoi upalnih markera, što sugerira da virus može djelovati „tiho“, bez klasičnih znakova infekcije, ali uz ćelijska oštećenja koja ne otkriva rutinska dijagnostika. Pojedina istraživanja povezuju prisustvo HPV-a u spermi i s većim rizikom od ranih spontanih pobačaja, vjerovatno zbog uticaja virusa na rani razvoj embrija.
U tom kontekstu, HPV vakcina dobija dodatni značaj. Iako ne predstavlja terapiju za postojeću infekciju, postoje naznake da vakcinacija može pomoći imunološkom sistemu u bržem uklanjanju virusa. Kod vakcinisanih muškaraca zabilježena je bolja pokretljivost spermatozoida i veća vjerovatnoća uspješnog začeća.
(Vijesti.ba)