U Varoškoj Rijeci kod Bužima prije 103 godine dogodio se nesvakidašnji događaj koji je ostao zabilježen u historiji Bosanske krajine. Na svečanom otvorenju novoizgrađene džamije, 9. novembra 1923. godine, okupilo se oko 6.000 ljudi, a među njima je bio i tadašnji reisul-ulema Mehmed Džemaludin Čaušević.
Ovaj veliki vjerski i narodni skup predstavljao je jedan od značajnih događaja za stanovnike Varoške Rijeke i okolnih krajiških mjesta, a detalji o njemu sačuvani su zahvaljujući tadašnjim novinskim izvještajima.
Historija džemata Varoška Rijeka seže još u 1839. godinu, kada je, prema historijskim istraživanjima, formirana organizovana vjerska zajednica. Time se ovaj džemat svrstava među najstarije na području današnjeg Medžlisa Islamske zajednice Bužim.
Prva poznata džamija u Varoškoj Rijeci izgrađena je 1886. godine i bila je drvena. Kako je broj stanovnika rastao, pojavila se potreba za izgradnjom većeg i kvalitetnijeg vjerskog objekta. Tako je 1922. godine, na mjestu stare drvene džamije, podignuta nova zidana džamija, izgrađena u tradicionalnom krajiškom arhitektonskom stilu.
Džamija je imala četverovodni krov, drvenu munaru obloženu limom, šesnaest prozora i mahfil oslonjen na tri stuba. Njene dimenzije iznosile su približno 14 puta 8,5 metara. Prema istraživanjima historičara Amira Sijamhodžića, građevinske radove vodio je Dane Mudrinić, građevinski tehničar iz Bosanske Krupe, dok su među istaknutim džematskim predstavnicima bili imam Mehmed-ef. Alešević i mutevelija Ćerim Mamić.
Posebno zanimljiv dio ove priče odnosi se na svečano otvorenje džamije, održano 9. novembra 1923. godine. Tog jutra na željezničkoj stanici u Bosanskoj Otoci okupili su se brojni građani kako bi dočekali tadašnjeg reisul-ulemu Mehmeda Džemaludina Čauševića, jednog od najuglednijih vjerskih i prosvjetnih autoriteta tog vremena.
Čauševića je na stanici pozdravio i predstavnik tadašnjih vlasti, sreski poglavar Berničević, što je reisul-ulema posebno istakao u svom obraćanju. Nakon dočeka organizovana je svečana povorka prema Bužimu i Varoškoj Rijeci, a dolazak visokog gosta pratili su tradicionalni pucnji iz prangija i pušaka.
Centralni događaj održan je u Varoškoj Rijeci, gdje se, prema izvještaju tadašnjeg lista Pravda, okupilo oko 6.000 ljudi. Reisul-ulema Mehmed Džemaludin Čaušević održao je vjersko obraćanje okupljenima, govoreći o značaju vjere, ali i o društvenim i političkim prilikama tog vremena.
Koliko je ovaj događaj bio značajan govori i podatak da je za džamiju prikupljeno više od 10.000 dinara dobrovoljnih priloga, što je za tadašnje prilike predstavljalo značajnu podršku lokalnoj zajednici. Pored vjerskog programa, organizovane su i konjske trke, pa je svečanost imala karakter velikog narodnog okupljanja.
Stara džamija u Varoškoj Rijeci nastavila je služiti vjernicima tokom narednih decenija. U njoj su obavljani namazi, organizovana vjerska pouka, učeni mevludi i održavana brojna okupljanja džematlija. Kako je vrijeme prolazilo, a potrebe džemata rasle, odlučeno je da se izgradi nova džamija. Njena izgradnja započela je 1989. godine, a svečano je otvorena 1991. godine.
Iako je prestala biti glavno mjesto redovnog obavljanja vjerskih obreda, stara džamija ostala je sačuvana kao vrijedan spomenik kulturne, graditeljske i duhovne baštine ovog dijela Bosanske krajine.
Danas, više od jednog stoljeća nakon velikog otvorenja, stara džamija u Varoškoj Rijeci i dalje svjedoči o vremenu kada je ovo krajiško mjesto ugostilo hiljade ljudi i jednog od najznačajnijih reisul-ulema u historiji Bosne i Hercegovine.
Priča o 6.000 okupljenih ljudi ostaje posebno svjedočanstvo o zajedništvu, vjeri i značaju koji su džamije imale u društvenom životu krajiških mjesta.