Viktor Orban suvereno je vladao Mađarskom 16 godina i za to vrijeme stekao reputaciju vodećeg ili jednog od vodećih evropskih konzervativaca. Kao takav, bio je magnet za političare poput Milorada Dodika.
Posljednjih godina Dodik je intenzivno gradio poseban odnos s Orbanom, prepoznajući ga kao svoje najčvršće sidro unutar Evropske unije. Time je Dodik tražio i gradio kakav-takav legitimitet za opravdanje svoje politike.
Od Orbana je dobijao kako moralnu, tako i političku te finansijsku podršku ili kredite. Barem je tako bilo dosad. No, od jučer Orban odlazi, barem u privremenu političku prošlost. Uvjerljivo je poražen od dosadašnjeg lidera opozicije Petera Magyara. A Magyar, za razliku od Orbana definitivno neće Dodika držati u vrhu prioriteta mađarske regije.
Zašto će se poraz Orbana odraziti na Dodikovu poziciju?
Orban je u proteklom periodu bio jedan od rijetkih lidera unutar Evropske unije koji je otvoreno pružao političku podršku Dodiku, posebno u trenucima pojačanih pritisaka iz Brisela i Washingtona. Takav odnos imao je i konkretnu težinu. Mađarska je u više navrata ublažavala ili blokirala pokušaje oštrijeg institucionalnog pristupa prema vlastima u Republici Srpskoj.
Sada, dolaskom Magyara na vlast, Dodik ne može očekivati takav tretman. Nova politička struktura u Mađarskoj trebala bi se više uskladiti s dominantnim stavovima unutar Evropske unije, što će otvoriti prostor za jedinstveniji pristup prema BiH, uključujući i potencijalno jačanje sankcija u slučaju nastavka destruktivne politike, posebno na putu BiH ka Evropskoj uniji ili političkih pritisaka. Time Dodik ostaje bez jednog od ključnih saveznika unutar evropskih institucija.
Osim političkog aspekta, značajna je i ekonomska dimenzija odnosa. Mađarska je ranije iskazivala spremnost da podrži određene projekte i finansijske aranžmane u Republici Srpskoj. Nova vlast mogla bi preispitati takvu praksu i fokusirati se na standardne procedure i politike Evropske unije, što bi dodatno smanjilo manevarski prostor vlastima u RS-u.
Važan je i širi kontekst političkog narativa. Orban i Dodik dijele sličan pristup kada je riječ o odnosu prema Evropskoj uniji i pitanju suvereniteta.
Slabljenje takvog političkog modela unutar same EU moglo bi dodatno izolovati aktere koji se oslanjaju na sličnu retoriku, uključujući i vlasti u Republici Srpskoj.
Iako poraz Orbana neće automatski proizvesti neposredne promjene u BiH, on će značajno utjecati na politički ambijent u kojem djeluje Dodik. U konačnici, pobjeda Magyara mogla bi ohrabriti i inspirisati i neke druge političke aktere, a u svakom slučaju demotivisati one koji su vodili destruktivne politike.