Kako bi izgledao okean kada ga ljudi gotovo uopće ne bi dirali? Na ovo pitanje nije lako odgovoriti. Naše morsko okruženje prolazi kroz opasne promjene, suočeno s izumiranjem morskih vrsta, propadanjem koralnih grebena i sve većim zagađenjem, zakiseljavanjem i zagrijavanjem okeana.
Ipak, iako je na Zemlji ostalo veoma malo mjesta na kojima okean izgleda netaknuto, daleko u Tihom okeanu, dva izolovana utočišta skrivala su nešto izuzetno.
U novoj studiji objavljenoj u časopisu Frontiers in Marine Science, naučnici su istraživali koralne atole Bikar i Bokak, koji su prošle godine proglašeni prvim nacionalnim morskim utočištem na Maršalskim Ostrvima.
Postoje dobri razlozi za zaštitu ovih posebnih mjesta, jer ona predstavljaju neke od najočuvanijih ekosistema koji su preostali u ovom regionu, smatra Alan Fridlander, morski ekolog sa Univerziteta na Havajima.
“Bikar i Bokak nisu samo blago Maršalskih Ostrva već i cijele planete. Oni su dar zajednice atola Utirik, koja je decenijama tradicionalno i budno čuvala ove krhke ekosisteme“, kaže Fridlander.
Iako tradicionalne zajednice Maršalskih Ostrva poznaju Bikar i Bokak već stoljećima, njihova izuzetna udaljenost od ljudskih naselja omogućila im je da ostanu jedinstveno očuvani.
Bikar se nalazi na više od 100 kilometara od najbližeg naseljenog atola, dok je Bokak još udaljeniji – gotovo 400 kilometara od najbližih ljudskih naselja.
Najnovija otkrića rezultat su istraživačke ekspedicije iz 2023. godine, tokom koje su naučnici proučavali ove atole, s ciljem da steknu dosad najpotpuniju sliku o njihovim ekosistemima.
“Udaljeni okeanski atoli pružaju neke od posljednjih prilika za proučavanje ekološke strukture i funkcionisanja sistema u kojima su zajednice predatora, kolonije morskih ptica, autohtona vegetacija i ekološki procesi koji povezuju različita staništa ostali relativno manje izloženi neposrednim lokalnim ljudskim pritiscima“, navode Fridlander i njegove kolege u naučnom radu.
“Objedinjujući posmatranja od kopna do dubokog mora, ova studija pruža jednu od najobuhvatnijih procjena ekosistema provedenih na udaljenim atolima centralnog Pacifika i nudi rijedak uvid u strukturu relativno očuvanih tropskih morskih ekosistema u antropocenu“, dodaje se.
Tokom terenskih istraživanja, koja su pomogla da se obezbijedi i zvanični status zaštićenog područja za Bikar i Bokak, naučnici su zabilježili 266 taksona grebenskih riba iz 38 porodica. Veća ukupna biomasa riba zabilježena je na atolu Bokak.
Ajkule su bile posebno upečatljive: predstavljale su najveću pojedinačnu komponentu biomase riba na vanjskim padinama grebena, s udjelom od 26,8 posto na Bikaru i 33,9 posto na Bokaku.
Koristeći podvodne istraživačke aparate, naučnici su dokumentovali 138 taksona riba koje žive na većim dubinama, do čak 275 metara. Istraživači su istakli da se za 14 grupa čini da predstavljaju ranije nezabilježene podatke o prisustvu tih vrsta na Maršalskim Ostrvima.
Kamere postavljene u dubokom moru zabilježile su još 79 grupa riba koje žive na još većim dubinama.
Naučnici su također dokumentovali 17 vrsta morskih ptica na oba atola, kao i 71 trag kretanja morskih kornjača i 132 udubljenja u pijesku koja ukazuju na mjesta njihovog gniježđenja. Ovi tragovi i gnijezda bili su uglavnom koncentrisani na Bikaru.
Međutim, čak i na ovim udaljenim pacifičkim atolima mogu se uočiti znakovi narušavanja prirodne ravnoteže.
U vrijeme istraživanja 2023. godine, na oba atola postojale su populacije unesenih polinežanskih pacova (Rattus exulans). Iako su Bikar i Bokak u velikoj mjeri izolovani od neposrednog ljudskog utjecaja, nisu zaštićeni od globalnih trendova kao što su zagrijavanje mora, izbjeljivanje korala i zakiseljavanje okeana.
“Izraz ‘relativno očuvani’ koristimo kao uporedni opis, a ne kao pretpostavku da udaljeni grebeni predstavljaju netaknuta ili historijski neizmijenjena prirodna staništa“, navode istraživači.
“Udaljenost može smanjiti neke oblike neposrednog lokalnog ljudskog pritiska, ali ne uklanja historijske utjecaje, posljedice unošenja stranih vrsta niti globalne antropogene utjecaje. Zbog toga stanje ekosistema treba procjenjivati na osnovu uočenih ekoloških karakteristika, a ne samo na osnovu njegove udaljenosti od ljudi“, ističu istraživači.
Koliko su razlike velike pokazuje i upečatljiv kontrast: samo nekoliko dana nakon istraživanja Bokaka 2023. godine, istraživačka ekspedicija nastavila je put ka atolu Bikini, ozloglašenom mjestu na kojem su Sjedinjene Američke Države sredinom 20. stoljeća provodile nuklearna testiranja.
“Tokom tih godina, eksplozije su isparile tri ostrva i ostavile radioaktivnu kontaminaciju zbog koje je atol do danas ostao nenaseljen“, napisao je jedan od članova ekspedicije u svom terenskom dnevniku.
“Ukupan utisak ovdje je sumoran. Sve djeluje nekako neprirodno. Tokom prvih ronjenja uočili smo nešto riba i nekoliko područja sa živim koralima, ali i velike površine uništenog, mrtvog grebena, na kojima gotovo da nema živog svijeta“, navodi se.
Rezultati istraživanja objavljeni su u naučnom časopisu Frontiers in Marine Science.
(Vijesti.ba)